Σύμφωνα με στοιχεία που αναφέρονται στο βιβλίο «Ιστορικό του χωρίου Άσσια - Μαρτυρία Γεώργιου Π. Πάκκου» (έκδοση Πολιτιστικού Συνδέσμου Η ΑΣΣΙΑ 2013) πήραμε τις ακόλουθες πληροφορίες:

1) Τον καιρό της Τουρκοκρατίας δεν υπήρχαν σχολεία.  Λειτουργούσε όμως στην Άσσια, όπως και αλλού, κάποιο είδος Κρυφού Σχολειού.  Ο Χατζηπαναγής Χατζημιχαήλη δίπλα στην οικία του είχε ένα μεγάλο σπίτι.  Εκεί μαζεύονταν συνήθως τα βράδια πολλοί και κάποιος παπάς τους μάθαινε γράμματα στο φως του λυχναριού.

2) Προς το τέλος της Τουρκοκρατίας, γύρω στο 1865, κάποιοι έδωσαν χρήματα και έφεραν στην Κύπρο δασκάλους από την Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου.  Ένας από τους δασκάλους αυτούς δίδασκε στη γειτονική Βατυλή.  Μερικοί Ασσιώτες πήγαιναν και παρακολουθούσαν.  Ένας απ' αυτούς ήταν και ο Μιχαήλ Χατζηλοΐζου που αργότερα έγινε δάσκαλος.  (Ήταν πατέρας του γνωστού μας δασκάλου Λεωνίδα Χατζηλοΐζου).

3) Τρία χρόνια αργότερα, γύρω στο 1868, πλήρωσαν και έφεραν τον πρώτο δάσκαλο στην Άσσια.  Ήταν ο Μιχαήλ Χάχχας από τη Λάρνακα.  Δεύτερος δάσκαλος ήταν ο Γεώργιος Χατζησταυρή, τρίτος κάποιος Πιερής από την Αθηαίνου και τέταρτος ο Μιχαήλ Χατζηλοΐζου.

του Ανδρέα Καλλή

Η Άσσια γεννήθηκε στον Μεσαρίτικο κάμπο δίπλα από τη γονιμοποιό κοίτη τού ποταμού Γιαλιά, που πηγάζοντας από τα βουνά του Μαχαιρά πλημμύριζε και πότιζε την εύφορη πεδιάδα που με τις προσπάθειες και τους πολύμοχθους τρόπους των κατοίκων έδινε τροφή στους ανθρώπους και στα ζώα τους. «Άνταν γιωρκήσει η Μεσαρκά, τρώσιν μάνες τζιαι παιδκιά». Οι άνθρωποι αυτού του χωριού πήραν το χώμα του κάμπου και έφτιαξαν με αυτό πλιθάρια κι έκτισαν τα σπίτια τους. Πήραν το χώμα αυτού του κάμπου κι έφτιαξαν κεραμίδια και σκέπασαν τα σπίτια τους. Έτσι μπορούμε να πούμε ότι αυτός ο κάμπος έχτισε την Άσσια και έθρεψε τους ανθρώπους της. Ο Μιχαήλ Κκάσιαλος γεννήθηκε στην Άσσια προς το τέλος του 19ου αιώνα. Η ζωή του 19ου αιώνα δεν διέφερε και πολύ ή καθόλου από τη ζωή του 4ου αιώνα. Δηλαδή η Άσκεια του Άγιου Σπυρίδωνα δεν διέφερε και πολύ από την Άσσια των νεανικών χρόνων του Μιχαήλ Κκάσιαλου. Στις επόμενες σελίδες θα προσπαθήσω να σκιαγραφήσω τους ανθρώπους και τη ζωή τους στα χρόνια που έζησε ο Μιχαήλ Κκάσιαλος.

Η κυριότερη ασχολία των κατοίκων με την οποία ασχολείτο το 95% των ανθρώπων ήταν η γεωργία και η κτηνοτροφία. Τα προϊόντα της γεωργίας ήταν τα δημητριακά, λίγα όσπρια (φακές-φάβα-ρεβίθια) αρτυσιά, καρπούζια, πεπόνια, βαμβάκι, σησάμι, καλαμπόκι. Όλα αυτά καλλιεργούνταν και παράγονταν με τις πατροπαράδοτες παραδοσιακές μεθόδους που στηρίζονταν στη σκληρή σωματική εργασία ανθρώπου και ζώων χωρίς καμία μηχανική υποστήριξη. Εργαλεία και μέσα αυτά που με τόση λεπτομέρεια ζωγράφισε ή ιστόρησε στους πίνακές του ο Μιχαήλ Κκάσιαλος.